Cyber attack là gì? Cách nhận diện và ngăn chặn tấn công mạng

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu được ví như "vàng đen", và đó cũng là lý do các hệ thống mạng luôn nằm trong tầm ngắm của tội phạm công nghệ. Bạn có biết, chỉ tính riêng trong năm qua, hàng triệu doanh nghiệp đã bị tê liệt hệ thống, tổn thất hàng tỷ USD chỉ sau một đêm? Đứng sau những cuộc khủng hoảng đó chính là các cuộc tấn công mạng. Vậy diện mạo thực sự của cyber attack là gì và nó đang đe dọa cuộc sống lẫn công việc của chúng ta như thế nào? Hãy cùng bóc tách toàn bộ sự thật về các hình thức tấn công mạng phổ biến hiện nay trong bài viết dưới đây để chủ động bảo vệ tài sản số của mình.
 

 

Cyber attack là gì?

Cyber attack (tấn công mạng) là hành động cố ý của cá nhân, nhóm hacker hoặc tổ chức nhằm xâm nhập, đánh cắp, thay đổi, phá hủy dữ liệu hoặc làm gián đoạn hoạt động của hệ thống máy tính, mạng internet, ứng dụng, website hay thiết bị.

Nói một cách đơn giản, cyber attack là việc kẻ tấn công sử dụng các kỹ thuật công nghệ để khai thác lỗ hổng bảo mật, từ đó truy cập trái phép vào hệ thống nhằm phục vụ các mục đích như đánh cắp thông tin, chiếm đoạt tài sản, tống tiền hoặc phá hoại hoạt động của tổ chức và cá nhân.
 

 

Mục tiêu của các cuộc tấn công mạng

Các cuộc tấn công mạng không đơn thuần là hành vi xâm nhập trái phép vào hệ thống máy tính mà còn được thực hiện với nhiều mục đích khác nhau, từ trục lợi tài chính đến phá hoại hoạt động của tổ chức. Khi công nghệ ngày càng phát triển, quy mô và mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng cũng không ngừng gia tăng, gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước.

- Trục lợi tài chính: Đây là động cơ phổ biến nhất của tội phạm mạng hiện nay. Thông qua các hình thức như mã độc tống tiền, hacker sẽ đóng băng hệ thống hoặc mã hóa dữ liệu quan trọng của nạn nhân, sau đó yêu cầu một khoản tiền chuộc khổng lồ để khôi phục.

- Đánh cắp dữ liệu quan trọng: Hacker thường nhắm vào các cơ sở dữ liệu lớn để đánh cắp thông tin cá nhân của khách hàng, bí mật kinh doanh, công thức sáng chế hoặc các chiến lược bảo mật của doanh nghiệp. Sau đó đem bán lại trên thị trường hoặc tuồn cho các đối thủ cạnh tranh để thu lợi nhuận.

- Làm gián đoạn hoạt động hệ thống: Một số cuộc tấn công mạng được thực hiện nhằm gây gián đoạn hoạt động của website, ứng dụng hoặc toàn bộ hệ thống. Các cuộc tấn công từ chối dịch vụ phân tán là ví dụ điển hình khi hacker sử dụng lượng lớn lưu lượng truy cập giả để làm quá tải máy chủ.

- Phục vụ mục đích chính trị: Các cuộc tấn công mạng cấp cao do các tổ chức tội phạm được tài trợ thực hiện thường nhắm vào các cơ quan chính phủ, cơ sở hạ tầng trọng yếu (trạm điện, hệ thống quốc phòng, mạng lưới y tế). Mục tiêu là thu thập tình báo quân sự, ngoại giao hoặc gây rối loạn trật tự xã hội của một quốc gia.
 

 

Các hình thức cyber attack phổ biến hiện nay

Các cuộc cyber attack ngày càng trở nên tinh vi hơn, gây ra nhiều rủi ro đối với cá nhân, doanh nghiệp và các tổ chức trên toàn cầu. Mỗi hình thức tấn công mạng đều có cơ chế hoạt động và mục tiêu riêng, từ đánh cắp dữ liệu đến làm gián đoạn hoạt động của hệ thống. Dưới đây là những loại cyber attack phổ biến nhất hiện nay.

1. Malware attack (Tấn công bằng mã độc)

Malware attack là một trong những cuộc tấn công kinh điển và có sức tàn phá nặng nề nhất. Malware attack thường xảy ra khi hacker lừa người dùng tải xuống hoặc cài đặt các phần mềm độc hại vào thiết bị mà không hề hay biết.

- Các loại mã độc phổ biến: Virus (tự nhân bản để phá hủy file), Trojan (ẩn mình dưới lớp vỏ phần mềm hợp pháp), và Spyware (phần mềm gián điệp âm thầm theo dõi người dùng).

- Cách thức hoạt động: Khi người dùng click vào một file lạ trong email hoặc tải phần mềm lậu trên mạng, mã độc sẽ kích hoạt. Chúng sẽ chạy ngầm để ghi lại nhật ký gõ bàn phím nhằm đánh cắp thông tin đăng nhập, hoặc chiếm quyền điều khiển camera, micro và toàn bộ hệ thống.

- Dấu hiệu nhận biết: Thiết bị bỗng nhiên chạy chậm, quạt tản nhiệt quay mạnh dù không mở ứng dụng nặng, liên tục xuất hiện các cửa sổ quảng cáo pop-up lạ hoặc pin tụt nhanh bất thường.

2. Phishing attack (Tấn công lừa đảo)

Phishing attack là hình thức cyber attack đánh vào sự tò mò, lòng tham hoặc nỗi sợ hãi của người dùng thay vì lỗ hổng kỹ thuật của máy móc.

- Cách thức hoạt động: Hacker sẽ gửi email, tin nhắn SMS hoặc tạo các website có giao diện giống các ngân hàng lớn, cơ quan nhà nước. Nội dung thường là những lời cảnh báo khẩn cấp hoặc phần thưởng hấp dẫn nhằm dụ dỗ nạn nhân tự nguyện click vào liên kết độc hại, từ đó điền thông tin cá nhân, số thẻ tín dụng hoặc mã OTP.

- Hậu quả: Ngay khi nạn nhân bấm "Đăng nhập" trên trang web giả mạo, toàn bộ thông tin sẽ được gửi thẳng về máy chủ của hacker. Đây là nguyên nhân dẫn đến các vụ mất tiền trong tài khoản ngân hàng hoặc bị hack tài khoản mạng xã hội.
 

 

3. Ransomware attack (Tấn công mã độc tống tiền)

Dù là một nhánh của mã độc, nhưng ransomware attack đã tách riêng thành một loại hình tấn công mạng nguy hiểm trên toàn cầu, trực tiếp đe dọa đến hệ thống của các doanh nghiệp.

- Cách thức hoạt động: Khi một cuộc tấn công mạng bằng ransomware xảy ra, nó sẽ quét toàn bộ thiết bị hoặc hệ thống máy chủ nội bộ của doanh nghiệp. Ngay lập tức, các thuật toán mã hóa cấp cao được áp dụng để khóa chặt toàn bộ dữ liệu quan trọng.

- Hình thức tống tiền: Lúc này, màn hình máy tính của nạn nhân sẽ hiển thị một bức thư tống tiền. Hacker yêu cầu phải trả một khoản tiền chuộc khổng lồ để đổi lấy chìa khóa giải mã. Nếu không trả tiền, dữ liệu sẽ bị xóa vĩnh viễn hoặc bị tung lên mạng để hủy hoại uy tín của doanh nghiệp.

4. Man-in-the-Middle attack (MITM)

Tấn công xen giữa là một dạng cyber attack nguy hiểm vì nó diễn ra hoàn toàn thầm lặng, nạn nhân hầu như không phát hiện ra bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trong quá trình bị tấn công.

- Cách thức hoạt động: Kẻ tấn công sẽ tìm cách chèn bản thân vào giữa dòng dữ liệu di chuyển giữa hai bên đang giao tiếp trực tuyến (ví dụ: giữa trình duyệt máy tính của bạn và một website mua sắm hoặc ngân hàng).

- Môi trường phù hợp: Kiểu tấn công mạng này diễn ra phổ biến tại các điểm Wifi công cộng miễn phí (ở quán cà phê, sân bay) không có mật khẩu bảo mật. Hacker có thể thiết lập một trạm Wifi giả mạo trùng tên, khi bạn kết nối vào, chúng có thể dễ dàng đánh cắp và chỉnh sửa toàn bộ thông tin hoặc nội dung giao dịch mà bạn nhập vào.

5. Password attack (Tấn công mật khẩu)

Mật khẩu là lớp phòng vệ đầu tiên và cơ bản nhất của mọi tài khoản trực tuyến, và đó là lý do password attack trở thành đích ngắm quen thuộc của tội phạm mạng. Các kỹ thuật tấn công chính:

- Brute Force attack: Hacker sử dụng các phần mềm máy tính có tốc độ cao để tự động thử hàng triệu tổ hợp ký tự, chữ số khác nhau cho đến khi tìm ra mật khẩu đúng.

- Dictionary attack: Phần mềm quét sẽ thử các từ khóa, cụm từ thông dụng hoặc các chuỗi mật khẩu được dùng nhiều nhất trên thế giới.

- Credential Stuffing: Sử dụng danh sách mật khẩu đã bị rò rỉ từ các vụ hack trước đó để thử đăng nhập tự động trên các nền tảng khác (vì người dùng có thói quen dùng chung một mật khẩu cho nhiều trang web).
 

 

Dấu hiệu và cách phòng chống cyber attack hiệu quả

Cyber attack ngày càng tinh vi và khó phát hiện hơn, khiến nhiều cá nhân và doanh nghiệp chỉ nhận ra mình bị tấn công khi thiệt hại đã xảy ra. Nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và áp dụng những biện pháp bảo mật phù hợp sẽ giúp giảm thiểu rủi ro từ các cuộc web attack và các hình thức tấn công mạng khác.

1. Các dấu hiệu nhận biết

- Thiết bị chạy chậm hoặc treo bất thường: Máy tính, điện thoại bỗng nhiên hoạt động rất chậm, quạt tản nhiệt chạy hết công suất hoặc pin tụt nhanh dù không mở ứng dụng nặng. Đây là dấu hiệu của mã độc đang chạy ngầm để đào tiền ảo hoặc gửi dữ liệu về máy chủ của hacker.

- Tài khoản tự động đăng xuất: Người dùng đột ngột bị đăng xuất khỏi email, mạng xã hội và không thể đăng nhập lại bằng mật khẩu cũ, hoặc nhận được thông báo thay đổi mật khẩu mà không hề thực hiện.

- Xuất hiện các tệp tin lạ: Trên màn hình máy tính hoặc trong thư mục hệ thống xuất hiện các file có đuôi mở rộng lạ, hoặc xuất hiện các ứng dụng mà người dùng chưa từng cài đặt.

- Lưu lượng truy cập website tăng đột biến: Nếu website của công ty bỗng dưng nhận được lượng truy cập khổng lồ trong một thời gian ngắn, rất có thể hệ thống đang là nạn nhân của một cuộc web attack theo dạng từ chối dịch vụ hoặc đang bị quét lỗ hổng bảo mật.

- Giao diện web bị thay đổi: Trang chủ website bị thay đổi hình ảnh, xuất hiện các dòng chữ lạ, các liên kết mờ ám hoặc các cửa sổ pop-up quảng cáo độc hại. Đây là bằng chứng của một vụ web attack.

2. Biện pháp phòng chống

- Sử dụng mật khẩu mạnh và xác thực 2 lớp: Không đặt mật khẩu dễ đoán như ngày sinh, số điện thoại. Hãy sử dụng chuỗi ký tự phức tạp và bật tính năng bảo mật 2 lớp (2FA) cho các tài khoản quan trọng.

- Cập nhật phần mềm và hệ điều hành: Các bản cập nhật của Windows, macOS, iOS hay Android không chỉ mang lại tính năng mới, mà quan trọng hơn là chúng vá lại các lỗ hổng bảo mật mà hacker có thể khai thác để thực hiện cyber attack.

- Không nhấp vào link hoặc tệp lạ: Cẩn trọng với các email, tin nhắn trúng thưởng, cảnh báo khóa tài khoản. Hãy xác minh kỹ danh tính người gửi trước khi click vào bất kỳ đường link nào để tránh sập bẫy lừa đảo.

- Hạn chế sử dụng Wifi công cộng: Tránh đăng nhập tài khoản ngân hàng hoặc thực hiện giao dịch tài chính khi đang kết nối với Wi-Fi miễn phí tại quán cà phê, sân bay để phòng ngừa nguy cơ bị tấn công xen giữa.
 

 

Hậu quả nghiêm trọng của các cuộc tấn công mạng

Trong thời đại số, các cuộc tấn công mạng không chỉ gây ảnh hưởng đến hệ thống công nghệ thông tin mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, tài chính và uy tín của tổ chức. Với sự gia tăng của các hình thức web attack và các phương thức tấn công tinh vi khác, hậu quả mà nạn nhân phải đối mặt ngày càng nghiêm trọng và khó khắc phục hơn.

1. Thiệt hại nặng nề về tài chính

Một trong những hậu quả dễ nhận thấy nhất của tấn công mạng là tổn thất tài chính. Doanh nghiệp có thể phải chi trả các khoản chi phí khắc phục sự cố, khôi phục dữ liệu, nâng cấp hệ thống bảo mật hoặc bồi thường cho khách hàng bị ảnh hưởng.

- Chi phí khắc phục hệ thống: Doanh nghiệp phải chi trả những khoản tiền lớn để thuê chuyên gia ứng phó sự cố, rà soát lỗ hổng, sửa chữa mã nguồn sau một vụ web attack và mua sắm các thiết bị bảo mật mới.

- Tổn thất do gián đoạn kinh doanh: Mỗi giờ hệ thống, website hoặc ứng dụng bị sập đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không thể chốt đơn, không thể phục vụ khách hàng, gây sụt giảm doanh thu nghiêm trọng.

- Tiền chuộc dữ liệu: Trong trường hợp bị tấn công bởi mã độc tống tiền, doanh nghiệp đối mặt với bài toán: trả hàng triệu USD tiền chuộc cho hacker hoặc chấp nhận mất trắng dữ liệu.

2. Nguy cơ mất danh tiếng và lòng tin từ khách hàng

Sự tín nhiệm là điều mà các doanh nghiệp phải mất nhiều năm để xây dựng nhưng cũng có thể bị tiêu tan chỉ trong vài giây sau một vụ tấn công mạng. Khi thông tin cá nhân, lịch sử giao dịch hoặc dữ liệu thẻ tín dụng của khách hàng bị rò rỉ ra bên ngoài, doanh nghiệp sẽ ngay lập tức đối mặt với làn sóng tẩy chay dữ dội. 

Khách hàng và đối tác sẽ quay lưng vì họ không thể đặt niềm tin vào một thương hiệu có hàng rào bảo mật lỏng lẻo, dễ bị các kỹ thuật web attack hạ gục. Việc lấy lại vị thế và uy tín trên thị trường sau khủng hoảng truyền thông bảo mật là một thử thách cực kỳ gian nan, thậm chí là bất khả thi đối với các doanh nghiệp nhỏ.

3. Gặp rắc rối về mặt pháp lý

Không chỉ thiệt hại về tiền bạc và danh tiếng, các tổ chức để xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu do tấn công mạng còn phải đối mặt với những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng. Theo các quy định pháp luật hiện hành về an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân, doanh nghiệp có hành vi lỏng lẻo trong bảo mật để hacker xâm nhập có thể phải chịu những khoản phạt hành chính cực kỳ nặng từ cơ quan quản lý. Nghiêm trọng hơn, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với các vụ kiện tụng tập thể từ phía khách hàng hoặc đối tác đòi bồi thường thiệt hại do bị lộ thông tin riêng tư.
 

 

Qua bài viết của Thiết Kế Website 24h, hy vọng rằng bạn đã tìm được lời giải đáp cho câu hỏi cyber attack là gì cũng như hiểu rõ bản chất tấn công mạng là gì trong thời đại số. Hãy nhớ rằng, an ninh mạng không phải là một đích đến, mà là một hành trình liên tục. Chỉ một phút chủ quan với mật khẩu yếu hay một cú click chuột sai lầm vào email lạ cũng có thể biến bạn thành nạn nhân tiếp theo của tội phạm công nghệ. Đừng đợi đến khi hệ thống bị tê liệt mới tìm cách cứu vãn. Hãy chủ động trang bị các giải pháp bảo mật và thay đổi thói quen công nghệ an toàn ngay từ hôm nay để bảo vệ tài sản số của chính mình.

Tham khảo thêm:

 Nguyên nhân, cách sửa lỗi trang web không bảo mật

 Backup là gì? Những cách backup dữ liệu website an toàn

 DDoS là gì? Nguyên nhân và cách hoạt động của DDoS attack